Τα παιδιά πρέπει να παίζουν – αρκετές ώρες την ημέρα, κατά το δυνατόν με δική τους πρωτοβουλία και χωρίς διακοπές, μαζί με άλλα παιδιά, τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς χώρους. Όποιος πιστεύει ότι το παιχνίδι είναι άχρηστη διασκέδαση, ανόητες παιδικές ασχολίες ή απλώς παιχνιδάκι, κάνει λάθος. Το παιχνίδι είναι το πιο επιτυχημένο εκπαιδευτικό και αναπτυξιακό πρόγραμμα, η κορυφαία μορφή μάθησης και η καλύτερη διδακτική μέθοδος στον κόσμο! Εδώ θα μάθετε γιατί συμβαίνει αυτό.
Από τη Margit Franz, συγγραφέα του βιβλίου «Και σήμερα πάλι μόνο παιχνίδι – και μαθαίνοντας πολλά!»
1. Το παιχνίδι είναι έμφυτο στα παιδιά
Ο άνθρωπος είναι «Homo sapiens» και «Homo ludens», δηλαδή ένας σοφός και ένας παίζων άνθρωπος. Το παιχνίδι ανήκει πιθανώς στις παλαιότερες πολιτισμικές τεχνικές του ανθρώπου. Ο άνθρωπος μοιράζεται την τάση του για παιχνίδι με πολλά άλλα θηλαστικά. Επειδή η εξέλιξη έχει δημιουργήσει αυτή τη συμπεριφορά, η ανάγκη για παιχνίδι είναι βαθιά ριζωμένη στον άνθρωπο. Κανένα παιδί δεν χρειάζεται να ενθαρρυνθεί, να παρακινηθεί ή να προτραπεί να παίξει. Απλά παίζει – παντού και πάντα.
2. Το παιχνίδι είναι μια βασική ανάγκη των παιδιών
Όπως το φαγητό, το ποτό, ο ύπνος και η φροντίδα, έτσι και το παιχνίδι αποτελεί βασική ανθρώπινη ανάγκη. Για την παιδαγωγό της μεταρρύθμισης Μαρία Μοντεσσόρι, το παιχνίδι είναι η εργασία του παιδιού. Όταν τα παιδιά παίζουν, ασχολούνται με τα παιχνίδια τους με σοβαρότητα και συγκέντρωση. Το παιχνίδι είναι η κύρια απασχόληση του παιδιού και ταυτόχρονα καθρέφτης της ανάπτυξής του. Το αυτόνομο παιχνίδι προάγει τις διαδικασίες μάθησης και ανάπτυξης του παιδιού με ποικίλους τρόπους.
3. Το παιχνίδι προσφέρει χαρά και διασκέδαση
Κανένα παιδί δεν παίζει με την πρόθεση να μάθει κάτι ουσιαστικό. Τα παιδιά αγαπούν να παίζουν με πάθος, επειδή τους αρέσει. Απολαμβάνουν τις δραστηριότητες που επιλέγουν μόνα τους και την αίσθηση της αυτοαποτελεσματικότητας που βιώνουν κατά τη διάρκεια αυτών. Τα παιδιά είναι από τη φύση τους περίεργα και η περιέργεια είναι η καλύτερη διδακτική μέθοδος στον κόσμο. Δοκιμάζουν ακατάπαυστα νέα πράγματα και συλλέγουν με αυτόν τον τρόπο πολύτιμες εμπειρίες ζωής. Η μάθηση μέσω του παιχνιδιού είναι μια απολαυστική, ολιστική μάθηση, επειδή εμπλέκονται όλες οι αισθήσεις – ακόμα και η λεγόμενη «ανοησία».
4. Το παιχνίδι γυμνάζει το σώμα
Μια ουσιαστική λειτουργία του παιχνιδιού με έντονη κίνηση είναι η ενδυνάμωση ενός ακόμη νεαρού σώματος. Οι μύες, οι τένοντες και οι αρθρώσεις ενισχύονται. Οι κινητικές ακολουθίες δοκιμάζονται, συντονίζονται και εξασκούνται. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνονται ολοένα και πιο σύνθετες κινήσεις. Η χαρά της κίνησης γίνεται η κινητήρια δύναμη της υγιούς ανάπτυξης, ώστε να μπορούν να διαμορφωθούν η αίσθηση του σώματος, η συνειδητοποίηση του σώματος, ο έλεγχος του σώματος, η ασφάλεια στις κινήσεις, η αντοχή και η απόδοση. Η άσκηση σωματικής δύναμης και η συναισθηματική συμμετοχή αποτελούν πρόκληση για ολόκληρη την προσωπικότητα. Όλα αυτά προάγουν τη συνολική ανάπτυξη της προσωπικότητας. Σε αυτό μπορούν να συμβάλουν σημαντικά και τα κρεβάτια περιπέτειας και παιχνιδιού. Ιδιαίτερα επειδή η «εκπαίδευση» πραγματοποιείται καθημερινά και εντελώς ανεπιτήδευτα.
5. Το παιχνίδι και η μάθηση είναι ένα τέλειο συνδυασμό
Αυτό που αρχικά φαίνεται ως αντίθεση, αποτελεί στην πραγματικότητα έναν ιδανικό συνδυασμό, καθώς το παιχνίδι είναι η καλύτερη δυνατή ενθάρρυνση για τα παιδιά. Είναι η βασική μορφή μάθησης στην παιδική ηλικία. Παίζοντας, τα παιδιά κατανοούν τον κόσμο. Οι ερευνητές του παιχνιδιού και της παιδικής ηλικίας εκτιμούν ότι ένα παιδί, μέχρι την είσοδό του στο σχολείο, πρέπει να έχει παίξει τουλάχιστον 15.000 ώρες με δική του πρωτοβουλία. Αυτό αντιστοιχεί περίπου σε επτά ώρες την ημέρα.
6. Το παιχνίδι μειώνει το άγχος
Όταν παρατηρούμε τα παιδιά ενώ παίζουν, διαπιστώνουμε ξανά και ξανά ότι επεξεργάζονται τις εντυπώσεις τους μέσα από το παιχνίδι. Στα παιχνίδια ρόλων αναπαρίστανται όμορφες, ευχάριστες, αλλά και θλιβερές, τρομακτικές εμπειρίες. Αυτό που παίζει ένα παιδί έχει νόημα και σημασία για το ίδιο. Δεν πρόκειται τόσο για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου στόχου ή αποτελέσματος. Πολύ πιο σημαντική είναι η ίδια η διαδικασία του παιχνιδιού και οι εμπειρίες που μπορεί να αποκομίσει το παιδί από το παιχνίδι, τόσο για τον εαυτό του όσο και για τα άλλα παιδιά.
7. Το παιχνίδι είναι κοινωνική μάθηση
Η ομάδα παιχνιδιού με παιδιά διαφορετικών ηλικιών και φύλων προσφέρει ένα βέλτιστο πλαίσιο ανάπτυξης για την κοινωνική μάθηση. Διότι όταν τα παιδιά παίζουν μεταξύ τους, πρέπει να υλοποιούνται διαφορετικές ιδέες παιχνιδιού. Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να γίνονται συνεννοήσεις, να συμφωνούνται κανόνες, να επιλύονται συγκρούσεις και να διαπραγματεύονται πιθανές λύσεις. Οι προσωπικές ανάγκες πρέπει να υποχωρήσουν υπέρ μιας ιδέας παιχνιδιού και μιας ομάδας παιχνιδιού, ώστε να μπορέσει να αναπτυχθεί ένα κοινό παιχνίδι. Τα παιδιά επιδιώκουν την κοινωνική σύνδεση. Θέλουν να ανήκουν σε μια ομάδα παιχνιδιού και, μέσω αυτής, αναπτύσσουν νέες συμπεριφορές και στρατηγικές που τους επιτρέπουν να αισθάνονται ότι ανήκουν κάπου. Το παιχνίδι ανοίγει το δρόμο προς το δικό τους «εγώ», αλλά και από το «εγώ» προς το «εσύ» και προς το «εμείς».
8. Το παιχνίδι ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα
Μέσα από το παιχνίδι, τα παιδιά διαμορφώνουν τη δική τους πραγματικότητα. «Δεν γίνεται» δεν υπάρχει – η πλούσια φαντασία κάνει σχεδόν τα πάντα δυνατά. Φαντασία, δημιουργικότητα και παιχνίδι είναι αλληλένδετα. Οι παιδικές παιγνιδικές δραστηριότητες είναι τόσο πολύπλοκες όσο και ευρηματικές. Ανακατασκευάζονται συνεχώς εκ νέου. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού προκύπτουν συχνά προβλήματα που πρέπει να επιλυθούν. Η αναζήτηση λύσεων αποτελεί ουσιαστικό μέρος του παιχνιδιού. Αυτή η μάθηση μέσω της ανακάλυψης είναι ενεργή εξοικείωση με τον κόσμο για λογαριασμό τους.
9. Το παιχνίδι ξεπερνά τα όρια
Το παιχνίδι έχει μεγάλη σημασία για τις φιλίες, καθώς και για τις διαπολιτισμικές και διαγλωσσικές επαφές. Ο παιδικός σταθμός είναι ένας χώρος όπου βιώνεται η κοινωνικοπολιτισμική πολυμορφία. Το κλειδί για τη συνάντηση και τη συνύπαρξη είναι το παιχνίδι. Παίζοντας, τα παιδιά ενσωματώνονται στον πολιτισμό τους και, παίζοντας, έρχονται σε επαφή μεταξύ τους, καθώς στο παιχνίδι όλα τα παιδιά μιλούν την ίδια γλώσσα. Η παιδική ανοιχτότητα απέναντι στο διαφορετικό και το ενδιαφέρον για το καινούργιο ξεπερνούν τα όρια και επιτρέπουν την ανάπτυξη νέων μορφών σχέσεων.
10. Το παιχνίδι είναι δικαίωμα των παιδιών
Τα παιδιά έχουν δικαίωμα στον ελεύθερο χρόνο, την αναψυχή και το παιχνίδι. Αυτό το δικαίωμα στο παιχνίδι κατοχυρώνεται στο άρθρο 31 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού τονίζει ότι το παιχνίδι των παιδιών πρέπει να ασκείται αυτόνομα και να κατευθύνεται λιγότερο από τους ενήλικες. Αποστολή των παιδικών σταθμών είναι να παρέχουν στα παιδιά τη δυνατότητα να παίζουν ανενόχλητα σε χώρους με ερεθιστικό σχεδιασμό – τόσο σε εσωτερικούς όσο και σε εξωτερικούς χώρους. Μια παιδαγωγική που προάγει το παιχνίδι επιτρέπει στα κορίτσια και στα αγόρια να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους στο παιχνίδι και δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να παρακολουθούν πόσο καλά αναπτύσσονται τα παιδιά τους μέσω του παιχνιδιού.
Δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό «kindergarten heute» 10/2017, σ. 18-19
Και σήμερα πάλι μόνο παιχνίδι
Το επιστημονικά τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα πρακτικό εγχειρίδιο «Και σήμερα πάλι μόνο παιχνίδι – και μάθαμε πολλά!» της Margit Franz αναδεικνύει τη σημασία του παιδικού παιχνιδιού. Υποστηρίζει τους παιδαγωγούς να παρουσιάζουν με πειστικό τρόπο τα τεράστια εκπαιδευτικά οφέλη μιας «παιδαγωγικής υπέρ του παιχνιδιού» στους γονείς και στο ευρύ κοινό.
Σχετικά με τη συγγραφέα
Η Margit Franz είναι παιδαγωγός, πτυχιούχος κοινωνική παιδαγωγός και πτυχιούχος παιδαγωγός. Διετέλεσε διευθύντρια παιδικού σταθμού, επιστημονική συνεργάτιδα στο Πανεπιστήμιο του Darmstadt και ειδική σύμβουλος παιδαγωγικών θεμάτων. Σήμερα εργάζεται ως ανεξάρτητη ειδική σύμβουλος, συγγραφέας και εκδότρια του περιοδικού «PRAXIS KITA».